Để theo dõi sự phát triển chiều cao của trẻ một cách chính xác, cha mẹ nên tham khảo biểu đồ tăng trưởng chiều cao theo độ tuổi của WHO. Tuy nhiên, việc theo dõi không chỉ dựa vào một lần đo duy nhất. Một con số tại một thời điểm chỉ phản ánh chiều cao của trẻ lúc đó, chưa thể đánh giá được tốc độ hay xu hướng tăng trưởng. Vì vậy, cần ghi nhận ít nhất 2–3 lần đo ở những thời điểm khác nhau để quan sát sự thay đổi theo thời gian.
Tham khảo thêm: Bổ sung canxi có làm tăng chiều cao của trẻ không? bao nhiêu là đủ.
Thông thường, từ sau 5 tuổi đến khoảng 2–3 năm trước khi dậy thì (khoảng 9 tuổi), chiều cao của trẻ tăng khá ổn định và chậm rãi. Mức tăng trung bình vào giai đoạn này khoảng 5–7,5 cm mỗi năm.
Ở giai đoạn dưới 5 tuổi, tốc độ tăng trưởng thường biến động nhiều hơn, cụ thể:
-
Từ 0 – 1 tuổi: trẻ tăng trung bình khoảng 25 cm.
-
Từ 1 – 2 tuổi: tăng khoảng 13 cm.
-
Từ 3 tuổi đến trước 5 tuổi: trung bình tăng khoảng 8,75 cm mỗi năm.
Cần lưu ý rằng đây chỉ là những mức tăng trưởng trung bình, thường đạt được khi trẻ được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và có hệ nội tiết phát triển bình thường.
Trên thực tế, bản thân con số chiều cao không phải là điều đáng lo, trừ khi tốc độ tăng trưởng của trẻ thay đổi bất thường hoặc chậm lại rõ rệt so với trước đó. Vì vậy, điều quan trọng nhất là theo dõi sự phát triển của trẻ một cách liên tục theo thời gian.
1/ Nếu có 2 biểu hiện này, cha mẹ nên đưa con đi khám
– Nếu chỉ số đo chiều cao của trẻ rơi ra khỏi vùng các đường tăng trưởng trong biểu đồ WHO, rơi trên đường cao nhất hoặc rơi ngoài đường thấp nhất.
– Chiều cao tăng trưởng chậm (< 4cm/năm đối với trẻ từ 3 tuổi trở lên).
2/ Thời điểm cha mẹ nên quan tâm đến phát triển chiều cao của trẻ?
Theo chuyên gia tạp chí Harvard Public Health Review (Đại học Harvard), nếu cha mẹ chỉ bắt đầu quan tâm đến việc phát triển chiều cao của trẻ khi con bước vào tuổi dậy thì thì đã khá muộn.
Tham khao thêm: Nắng nóng trẻ dễ mắc các bệnh về da , cha mẹ lưu ý tránh biến chứng nguy hiểm
Các nghiên cứu về tăng trưởng cho thấy chiều cao của trẻ, giống như sự phát triển của não bộ, đã bắt đầu hình thành và tăng trưởng mạnh mẽ từ những năm đầu đời. Trong suốt quá trình lớn lên, trẻ trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau, trong đó tuổi dậy thì là giai đoạn cuối cùng có sự bứt phá đáng kể về chiều cao.
Chiều cao cũng khác với cân nặng. Nếu cân nặng chủ yếu phụ thuộc vào sự cân bằng giữa lượng năng lượng trẻ nạp vào và tiêu hao, thì sự phát triển chiều cao chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố phức tạp hơn. Bên cạnh yếu tố di truyền, có bốn yếu tố quan trọng tác động trực tiếp đến khả năng phát triển chiều cao tối ưu của trẻ, bao gồm: dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ và trạng thái tinh thần tích cực.
Ngoài ra, ở mỗi giai đoạn phát triển, cơ thể trẻ còn được điều chỉnh bởi hoạt động của các hormone, đặc biệt là hormone tăng trưởng và hormone sinh dục, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình phát triển chiều cao.
3/ Làm sao giúp trẻ phát triển được chiều cao tối ưu?
-Dinh dưỡng
Dinh dưỡng đóng vai trò nền tảng trong quá trình phát triển chiều cao của trẻ, bắt đầu ngay từ giai đoạn mang thai. Vì vậy, cha mẹ cần chú ý đến những yếu tố sau:
-
Đảm bảo mẹ bầu không thiếu vi chất như sắt, kẽm, canxi, vitamin D và acid folic trong thai kỳ, vì đây là những dưỡng chất quan trọng cho sự phát triển của thai nhi.
-
Kiểm soát cân nặng trước và trong thai kỳ. Nếu người mẹ thừa cân hoặc béo phì trước khi mang thai, nguy cơ tăng cân quá mức trong thai kỳ sẽ cao hơn. Điều này có thể khiến trẻ sinh ra dễ thừa cân, béo phì sau 2 tuổi – một yếu tố có liên quan đến dậy thì sớm và có thể làm giảm tiềm năng phát triển chiều cao khi trưởng thành.
-
Tránh tình trạng thiếu dinh dưỡng khi mang thai. Mẹ bầu thiếu cân hoặc ăn uống không đầy đủ có thể làm tăng nguy cơ sinh non hoặc trẻ sinh ra nhẹ cân. Điều này ảnh hưởng đến khả năng bắt kịp đà tăng trưởng của trẻ sau khi chào đời.
-
Cho trẻ bú sữa mẹ càng sớm càng tốt sau sinh và duy trì trong thời gian dài, bởi sữa mẹ cung cấp nguồn dinh dưỡng và kháng thể cần thiết cho sự phát triển toàn diện.
-
Bắt đầu cho trẻ ăn dặm đúng thời điểm từ 6 tháng tuổi. Giai đoạn trước 18 tháng là thời điểm quan trọng để trẻ hình thành thói quen ăn uống đa dạng và làm quen với nhiều dạng thực phẩm. Khi các kỹ năng ăn uống được hình thành đúng cách, trẻ thường ít biếng ăn hơn sau 3 tuổi và có thể tự hấp thu đầy đủ dinh dưỡng từ bữa ăn hằng ngày.
-
Xây dựng chế độ ăn cân bằng và đa dạng, cung cấp đầy đủ các dưỡng chất quan trọng như sắt, kẽm, chất béo omega-3… Đồng thời, trẻ dưới 5 tuổi nên được bổ sung vitamin D khoảng 400 IU mỗi ngày để hỗ trợ phát triển xương.
-
Phòng tránh các nguy cơ gây tiêu chảy, vì các bệnh đường ruột có thể làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng và ảnh hưởng đến quá trình tăng trưởng của trẻ.
– Giấc ngủ
Giấc ngủ có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển thể chất, đặc biệt là quá trình tăng trưởng chiều cao của trẻ. Vì vậy, việc xây dựng thói quen ngủ lành mạnh nên bắt đầu từ giai đoạn mang thai và tiếp tục duy trì khi trẻ lớn lên.
-
Trong thời gian mang thai, mẹ nên hạn chế sử dụng điện thoại hoặc các thiết bị điện tử ít nhất 1 giờ trước khi ngủ. Đồng thời, cần duy trì thói quen ngủ sớm, tránh thức khuya và hạn chế sử dụng các chất kích thích như trà, cà phê, bia rượu để đảm bảo chất lượng giấc ngủ.
-
Trẻ từ sơ sinh đến khoảng 5 tháng tuổi thường bú sữa như một nhu cầu thiết yếu. Vì vậy, cha mẹ nên cho trẻ bú theo nhu cầu. Trong giai đoạn này, giấc ngủ của trẻ có thể bị gián đoạn do cần bú mỗi 2–4 giờ.
-
Sau 5 tháng tuổi, nhiều trẻ có thể bắt đầu ngủ xuyên đêm. Nếu trẻ phát triển tốt và tăng trưởng bình thường, cha mẹ có thể dần giảm các cữ bú ban đêm. Phần lớn những lần thức dậy vào ban đêm lúc này chỉ là thói quen do trẻ chưa phân biệt rõ ngày – đêm, chứ không hẳn vì đói. Việc điều chỉnh các cữ bú về gần sáng có thể giúp trẻ có giấc ngủ dài và chất lượng hơn.
-
Từ khoảng 12 tháng tuổi, trẻ nên được thiết lập lịch ngủ ổn định. Cha mẹ có thể tạo thói quen thư giãn trước giờ ngủ khoảng 20 phút (hugging time) như đọc sách, trò chuyện hoặc chơi nhẹ nhàng cùng con trên giường. Trong thời gian này, nên tránh hoàn toàn các hoạt động liên quan đến màn hình điện tử.
-
Sau 3 tuổi, trẻ nên được hướng dẫn và hiểu rõ các quy tắc về giờ ngủ để hình thành thói quen sinh hoạt ổn định.
-
Ngoài ra, trẻ cần ngừng sử dụng các thiết bị điện tử có màn hình ít nhất 2 giờ trước khi đi ngủ, nhằm giúp cơ thể dễ dàng đi vào giấc ngủ sâu và đảm bảo chất lượng nghỉ ngơi.
Tham khảo thêm: Cuộc sống hiện đại, 2 thói quen “đánh cắp” giấc ngủ ngon của con
– Vận động
Hoạt động thể chất đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển chiều cao của trẻ. Cha mẹ nên khuyến khích trẻ duy trì lối sống năng động và thường xuyên tham gia các hoạt động ngoài trời như đi dạo công viên, chạy nhảy, chơi các trò vận động cùng bạn bè. Những hoạt động này giúp cơ thể tăng cường khả năng giữ thăng bằng, sử dụng nhiều nhóm cơ và góp phần hỗ trợ sự phát triển chiều cao.
Khi trẻ từ khoảng 5 tuổi trở lên, cha mẹ có thể cho con tham gia một số môn thể thao phù hợp như đá bóng, bơi lội hoặc các hoạt động vận động khác. Tần suất hợp lý là khoảng 2 buổi mỗi tuần, mỗi buổi cách nhau vài ngày và không kéo dài quá 45 phút, để đảm bảo trẻ vận động hiệu quả mà vẫn có đủ thời gian nghỉ ngơi.
– Xây dựng môi trường yêu thương và vui vẻ trong gia đình
Môi trường tâm lý cũng có ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển của trẻ. Một số nghiên cứu tại Anh cho thấy những trẻ thường xuyên sống trong bầu không khí căng thẳng có thể tiết ra ít hormone tăng trưởng hơn và phát triển chậm hơn so với những trẻ sống trong môi trường tích cực.
Vì vậy, cha mẹ nên hạn chế việc quát mắng hay tạo áp lực cho con. Thay vào đó, hãy duy trì thái độ nhẹ nhàng, khuyến khích trẻ trò chuyện, chia sẻ suy nghĩ và tham gia vào các hoạt động chung của gia đình. Một bầu không khí ấm áp, vui vẻ không chỉ giúp gắn kết các thành viên mà còn tạo điều kiện thuận lợi để trẻ phát triển cả về thể chất lẫn tinh thần.
