Không biết từ khi nào, những lời dặn dò của người lớn dường như chỉ còn lướt qua tai con trẻ, không còn được lắng nghe như trước.
Chúng ta thường cho rằng con đã khép lại cánh cửa giao tiếp. Nhưng có lẽ thực tế khác đi: khi con đang bước vào “cánh đồng số” của thời đại mới, thì trong tay người lớn vẫn còn giữ chặt một “tấm bản đồ” thuộc về quá khứ.
Tham khảo thêm: Dạy con ” đánh chừa này” Người lớn vô tình gieo mầm tính đổ lỗi
Vì thế, khi cha mẹ vẫn dựa vào những kinh nghiệm cũ để chỉ đường cho con khám phá thế giới, đôi khi chúng ta không nhận ra rằng các con đã đặt chân tới một “vùng đất mới” – nơi tồn tại những quy tắc và cách tồn tại rất khác so với trước đây.
Sự lệch pha trong nhận thức ấy, thực ra đã bắt đầu từ rất lâu.
Khi con còn học mẫu giáo, tôi từng mua cho con một con ếch lò xo. Tôi kiên nhẫn hướng dẫn mãi, con mới hiểu cách chơi.
Đến khi lên tiểu học, tôi mua cho con một chiếc xe điều khiển từ xa. Vừa lắp pin xong, con đã nhanh tay cầm lấy, mày mò một lúc là điều khiển thành thạo, thậm chí còn khéo hơn cả tôi.
Lên cấp hai, con bắt đầu say mê các trò chơi điện tử. Mỗi lần thấy con chơi online cùng bạn bè, tốc độ tay nhanh thoăn thoắt của con khiến tôi – một người chỉ quen với những trò game chiến thuật đời cũ – cũng phải thừa nhận rằng mình đã tụt lại phía sau.
Đến khi học cấp ba, có lần con rủ tôi đi ăn KFC. Hôm đó tôi bận việc nên bảo con tự đi trước. Không lâu sau, thẻ gia đình trên Alipay báo trừ 78 tệ. Khi con về, tôi hỏi sao ăn gì mà hết nhiều tiền thế. Con cười tươi, vừa lắc chiếc túi giấy vừa hào hứng nói:
“Con mua bộ thẻ bài hợp tác giữa game với KFC đó!”
Ngày đưa con lên đại học, trên đường đi tôi không ngừng dặn dò:
“Vào trường nhớ kết bạn với những người có cùng mục tiêu, cùng chí hướng…”
Con vừa nhìn vào điện thoại vừa đáp rất nhẹ nhàng:
“Con quen được mấy bạn rồi mà.”
Thấy tôi hơi ngạc nhiên, con giải thích với vẻ khá tự hào:
“Con vào nhóm lớp hỏi xem có ai chơi game âm nhạc không, thế là mấy bạn kết bạn với con luôn.”
Sau này, khi tôi nhắc con về tầm quan trọng của việc chọn môn học và tích lũy tín chỉ, con chỉ cười rồi nói:
“Chuyện đó cũng giống như xây cây kỹ năng trong game thôi mà.”
Lúc đó tôi mới chợt hiểu ra: không phải con không muốn trò chuyện với cha mẹ. Chỉ là những “kinh nghiệm sống” mà chúng ta từng xem như chân lý, khi đặt vào môi trường trưởng thành hoàn toàn mới của con, đôi khi lại không còn thật sự phù hợp.
Các con đang khám phá thế giới theo cách riêng của mình. Còn những điều người lớn liên tục nhắc nhở, có thể con đã nghĩ đến từ lâu, thậm chí còn tìm ra cách giải quyết linh hoạt hơn.
Nói một cách thẳng thắn, thế hệ trẻ ngày nay có cơ hội tiếp cận nguồn thông tin rộng lớn hơn rất nhiều so với trước đây. Nếu cha mẹ vẫn dùng “tấm bản đồ cũ” để chỉ đường cho con, khoảng cách giữa hai thế hệ là điều khó tránh khỏi.
Thỉnh thoảng nhớ lại hình ảnh đứa trẻ từng lon ton bước theo sau mình ngày nào, trong lòng tôi không khỏi thấy bùi ngùi. Đôi khi chỉ ước thời gian có thể dừng lại ở những năm tháng gần gũi và thân thiết vô điều kiện ấy.
Tham khảo thêm: 8 cách nói chuyện của cha mẹ dễ khiến con trẻ chịu lắng nghe
Vì sao con càng lớn càng ít nói?
Từ góc nhìn của tâm lý học phát triển, việc trẻ vị thành niên dần ít trò chuyện với cha mẹ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau:
1. Nhu cầu độc lập ngày càng mạnh
Khi lớn lên, trẻ bắt đầu hình thành suy nghĩ và hệ giá trị riêng. Các em không còn phụ thuộc hoàn toàn vào cha mẹ như khi còn nhỏ, mà muốn tự đưa ra quyết định và khám phá thế giới theo cách của mình.
2. Sự lệch nhịp trong cách giao tiếp
Nếu cha mẹ vẫn giữ cách nói chuyện theo kiểu “một chiều – giảng giải” như khi con còn bé, nhưng lại ít lắng nghe cảm xúc và suy nghĩ của con, trẻ dễ cảm thấy rằng dù có nói ra cũng không được thấu hiểu. Khi đó, im lặng trở thành lựa chọn quen thuộc.
3. Sự bảo bọc hoặc kiểm soát quá mức
Ở tuổi muốn khẳng định bản thân, trẻ thường mong có nhiều quyền tự chủ hơn. Nếu cha mẹ vẫn cố gắng kiểm soát mọi việc, sự phản kháng hoặc khoảng cách trong giao tiếp rất dễ xuất hiện.
4. Cảm xúc tiêu cực tích tụ
Nếu trong các cuộc trò chuyện luôn xuất hiện sự phê bình, phủ nhận hoặc trách móc, trẻ sẽ dần mất hứng thú bày tỏ suy nghĩ của mình.
Vì vậy, khi con buột miệng nói những câu như:
-
“Con không muốn nghe.”
-
“Đừng nói nữa.”
-
“Phiền quá!”
Thì có lẽ điều cha mẹ nên làm lúc đó… là tạm dừng lại và im lặng.
Bởi khi cảm xúc đang căng thẳng hoặc bực bội, càng cố nói thêm, cuộc trò chuyện thường càng dễ trở nên căng thẳng và khó kiểm soát hơn.
Muốn con mở lòng trở lại, hãy nhớ.
Tôn trọng – Chấp nhận – Bình đẳng – Lắng nghe. Khi cha mẹ biết hạ bớt cái tôi, đặt mình ở vị trí ngang hàng với con; khi cách giao tiếp chuyển từ “ra lệnh, giảng giải” sang “thấu hiểu và gợi ý”; khi con cảm nhận rằng mình được lắng nghe, được tôn trọng và được tin tưởng – cánh cửa giao tiếp giữa hai thế hệ sẽ dần được mở ra trở lại.
Có lẽ, vấn đề không phải là con không muốn chia sẻ mà đôi khi, chúng ta vẫn đang dùng “tấm bản đồ cũ” để tìm đường bước vào thế giới mới của con.
Tham khảo thêm: Muốn con giỏi giao tiếp, 10 phép lịch sự tối thiểu cần dạy con.
